Abhaz Edebiyatının Kurucusu ve Kültürel Aydınlanmanın Mimarı
Abhazya’nın ulusal şairi ve modern edebiyatının babası olarak kabul edilen Dimitri İosif-ipa Gulia, 21 Şubat 1874 tarihinde Sohum yakınlarındaki Uarça köyünde dünyaya gelmiştir. Onun yaşam öyküsü, sadece bir yazarın biyografisi değil; bir halkın dilini, tarihini ve sanatını yok olmaktan kurtararak kurumsal bir kimliğe kavuşturan topyekûn bir aydınlanma hareketidir. Küçük yaşta ailesiyle birlikte Osmanlı topraklarına sürgün edilen ancak bir şekilde ana vatanına geri dönmeyi başaran Gulia, bu zorlu çocukluk yıllarının getirdiği dirençle ömrünü Abhaz kültürünün ihyasına adamıştır.
Onun tarihsel açıdan en büyük başarısı, 1892 yılında Konstantin Maçavariani ile birlikte hazırladığı Abhaz Alfabesi‘dir. Bu çalışma, Abhazca’nın sadece konuşulan bir dil olmaktan çıkıp, edebi ve bilimsel bir yazı dili haline gelmesinin önünü açan devrim niteliğinde bir adımdır. Dimitri Gulia, bu temel üzerine 1912 yılında yayımladığı “Şiirler ve Ağıtlar” adlı ilk Abhazca şiir kitabıyla, bugün dünya çapında tanınan Abhaz edebiyatının ilk fidanını dikmiştir. 1919 yılında Abhazya’nın ilk gazetesi olan *”Apsnı”*yı kurarak, halkının sesini duyuracağı bir platform oluşturmuş; gazetecilikten tiyatroya kadar her alanda öncü bir rol üstlenmiştir.
Dimitri Gulia’nın kaleminden çıkan “Yabancı Gökler Altında” adlı eseri, ilk Abhazca novella (uzun öykü) olarak edebiyat tarihine mühürlenmiştir. Bu eserde sürgün trajedisini ve ana vatan hasretini en saf haliyle işleyen yazar, aynı zamanda Abhaz halkının etnografyası, tarihi ve dili üzerine yaptığı akademik çalışmalarla da ulusal bir hafıza merkezi görevi görmüştür. Onun vizyonuyla kurulan Abhazya Devlet Tiyatrosu ve çeşitli akademik kurumlar, bugün hala onun attığı sağlam temeller üzerinde yükselmektedir.
7 Nisan 1960 tarihinde Agudzera’da hayata gözlerini yumduğunda, geriye sadece bir isim değil; kendi alfabesiyle yazan, kendi gazetesini okuyan ve kendi edebiyatıyla gurur duyan bir ulus bırakmıştır. Sohum’un merkezindeki mezarı bugün bir ulusal anıt niteliğinde olan Dimitri Gulia, her dizesinde ve her cümlesinde Abhaz ruhunu yaşatan ebedi bir rehber olarak anılmaya devam etmektedir.