Abhazya’nın Dünya Edebiyatındaki Bilge Sesi
Abhazya’nın kadim topraklarından filizlenip dünya edebiyatının zirvelerine uzanan Fazıl İskender, sadece bir yazar değil, bir halkın ruhunu, mizahını ve vicdanını kelimelerle yeniden inşa eden bir bilgedir. 6 Mart 1929 tarihinde Sohum’da, bir yanı İran’ın mistik dokusuna, diğer yanı Abhazya’nın sarsılmaz dağ köylerine uzanan çok kültürlü bir ailede dünyaya gelişi, onun evrensel bakış açısının ilk tohumlarını atmıştır. Çocukluğunu ve gençliğini Kafkasya’nın o kendine has, çok sesli atmosferinde geçiren İskender, Moskova Gorki Edebiyat Enstitüsü’ndeki eğitimiyle bu yerel birikimi evrensel bir sanat disipliniyle harmanlamıştır.
Onun edebi dehası, bugün dünya klasikleri arasında kabul edilen ve Abhaz halkının tarihsel bir panoraması niteliği taşıyan “Çegemli Sandro” eseriyle doruk noktasına ulaşmıştır. İskender, kurguladığı Çegem köyü üzerinden aslında tüm insanlığın hikayesini anlatmış; en sert siyasi baskıları ve en trajik tarihsel kırılmaları bile Abhazya’ya özgü o ince, derin ve vakur mizahla yumuşatmayı başarmıştır. Bu üslubuyla “Kafkasya’nın Mark Twain’i” olarak anılan yazar, eserlerinde sadece olayları değil, Abhaz halkının yaşam felsefesi olan Apsuara (etik kodlar) kavramını da bir dantel gibi işlemiştir.
Siyasi hayatın ve toplumsal dönüşümlerin en fırtınalı dönemlerinde dahi kalemini bir vicdan pusulası olarak kullanan İskender, Sovyet dönemindeki sansür mekanizmalarına karşı sergilediği dik duruşla toplumun entelektüel güven limanı olmuştur. Moskova’da geçen uzun yıllarına rağmen ruhu her daim Sohum’un sokaklarında ve Kafkasya’nın yüksek yaylalarında dolaşmış; 1989 yılında halkın temsilcisi olarak parlamentoya girmesiyle bu sevgisini toplumsal bir sorumluluğa dönüştürmüştür. Nobel Edebiyat Ödülü’ne aday gösterilmesi, onun kaleminin gücünün uluslararası sınırları aştığının en somut kanıtı olmuştur.
31 Temmuz 2016 tarihinde aramızdan ayrıldığında, geriye sadece onlarca dile çevrilmiş kitaplar değil, aynı zamanda insanın her koşulda onurunu koruyabileceğine dair sarsılmaz bir inanç bırakmıştır. Fazıl İskender, bugün sadece bir yazar olarak değil; Abhazya’nın bilgeliğini, neşesini ve tarihsel derinliğini dünya kültür mirasına mühürleyen bir rehber olarak anılmaya devam etmektedir.