Ömer Büyüka (Beygua): Diasporanın Bilge Çınarı ve Dil Bilimci (1901-2001)
Ömer Büyüka, Abhaz dilinin kadim köklerini araştıran, Kafkasya mitolojisini ve tarihini Türkçe literatüre kazandıran en önemli kalemlerden biridir. 100 yıllık ömrünü, anavatanından koparılmış bir halkın kültürel kimliğini diri tutmaya ve bilimsel temellere oturtmaya adamıştır.
Yaşamı ve Eğitimi
Ömer Büyüka, 1901 yılında Düzce’nin (o dönemki adıyla Bolu sancağı) merkeze bağlı bir Abhaz köyü olan Efteniye’de (Hacı Süleyman Efendi / Kirazlı) dünyaya geldi. Beygua ailesine mensup olan Ömer Büyüka, Osmanlı’nın son döneminde başladığı eğitim hayatını Cumhuriyet’in ilk yıllarıyla birleştirerek hukuk eğitimi aldı. Ancak onun asıl tutkusu, aile büyüklerinden dinlediği kadim Abhaz dili ve kültürü üzerine yoğunlaşmak oldu.
Dil Bilimsel Çalışmaları ve “Abhazca’nın Sırları”
Ömer Büyüka’nın en büyük başarısı, Abhazca’nın sadece bir konuşma dili değil, dünyanın en eski ve mantıksal kurgusu en güçlü dillerinden biri olduğunu kanıtlama çabasıdır.
Etimolojik Çalışmaları: Abhazca kelime köklerinin Sümer ve Hitit gibi kadim medeniyetlerle olan bağlarını incelemiş, bu konuda “Abhazca’nın Dünyanın En Eski Dili Olduğuna Dair Kanıtlar” üzerine yoğunlaşmıştır.
Sözlük Çalışmaları: Hayatı boyunca binlerce kelimelik Abhazca-Türkçe sözlük çalışmaları yürüterek, diasporadaki dil kaybının önüne geçmek için devasa bir arşiv oluşturmuştur.
Edebiyat ve Mitoloji Mirası
Ömer Büyüka, sadece bir dil bilimci değil, aynı zamanda usta bir şair ve mitologdur.
Nart Destanları: Abhaz mitolojisinin omurgası olan Nart efsanelerini derleyerek Türkçe’ye kazandırmış, bu destanların toplumsal etik değerlerle (Apsuara) olan bağını kurmuştur.
Şiir ve Duygu: Şiirlerinde anavatana duyulan özlemi, sürgünün getirdiği hüznü ve Abhaz insanın vakur duruşunu işlemiştir.
Toplumsal Liderlik ve Diaspora Misyonu
Türkiye’deki Abhaz diasporasının kurumsallaşmasında manevi bir önderlik yapmıştır. Genç kuşaklara her zaman “Köklerinizi unutmayın ama yaşadığınız toprağa da değer katın” mesajını vermiştir. 2001 yılında, bir asrı devirmiş bir bilge olarak aramızdan ayrıldığında, geriye Kafkasya araştırmacıları için paha biçilemez bir kütüphane bırakmıştır.
